خار پاشنه پا چه علائمی دارد و چطور درمان می شود؟

خار پاشنه یکی از مشکلات شایع در ناحیه پا است که معمولاً در اثر وارد شدن فشار مداوم به پاشنه، ایستادن یا راه رفتن طولانی‌مدت، اضافه‌وزن، استفاده از کفش‌های غیراستاندارد یا اختلالات ساختاری پا ایجاد می‌شود. این عارضه اغلب با درد تیز یا سوزشی در قسمت زیرین پاشنه، به‌ویژه هنگام برداشتن اولین قدم‌ها پس از استراحت، همراه است و در صورت عدم درمان می‌تواند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهد. در این مقاله به بررسی دقیق علل بروز خار پاشنه، علائم هشداردهنده، راه‌های پیشگیری و موثرترین روش‌های درمانی برای کاهش درد و بهبود عملکرد پا می‌پردازیم.

خار پاشنه پا چیست؟

خار پاشنه پا یکی از دلایل رایج بروز درد در ناحیه پاشنه محسوب می‌شود که اغلب در اثر التهاب و کشیدگی رباط کف پا، که استخوان پاشنه را به انگشتان متصل می‌کند، به وجود می‌آید. این عارضه معمولاً با احساس درد، حساسیت و گاهی تورم همراه است و در صورت پیشرفت می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره و راه رفتن طبیعی را برای فرد دشوار کند.

علت خار پاشنه چیست؟

علت خار پاشنه معمولاً به وارد شدن فشار مداوم و التهاب رباط کف پا یا تاندون‌هایی که استخوان پاشنه را به انگشتان متصل می‌کنند، مربوط می‌شود. این فشار طولانی‌مدت می‌تواند به‌تدریج باعث تحریک بافت‌ها و تشکیل زائده استخوانی در ناحیه پاشنه شود. مهم‌ترین عوامل موثر در بروز خار پاشنه عبارتند از:

• چاقی و اضافه‌وزن: وزن بالا فشار مضاعفی به پاشنه پا وارد کرده و زمینه التهاب را فراهم می‌سازد.
• افزایش سن: با بالا رفتن سن، انعطاف‌پذیری رباط‌ها کاهش یافته و احتمال آسیب و التهاب بیشتر می‌شود.
• الگوی نادرست راه رفتن: مشکلات بیومکانیکی هنگام راه رفتن می‌تواند باعث فشار غیرطبیعی به پاشنه پا شود.
• استفاده از کفش نامناسب: کفش‌های غیراستاندارد، پاشنه‌بلند یا بدون کفی مناسب، فشار مستقیم به پاشنه و رباط کف پا وارد می‌کنند.
• صافی کف پا یا قوس بیش از حد: این اختلالات ساختاری باعث توزیع نادرست فشار روی پاشنه شده و خطر خار پاشنه را بیشتر می‌کنند.
• فشار و استرس بیش از حد به پا: فعالیت‌هایی مانند دویدن طولانی، ایستادن‌های مداوم یا ورزش‌های پرفشار، احتمال التهاب رباط کف پا را افزایش می‌دهند.

در مجموع، خار پاشنه زمانی ایجاد می‌شود که رباط کف پا به‌طور مکرر تحت فشار یا آسیب قرار گیرد و این روند منجر به التهاب مزمن و تشکیل خار استخوانی در ناحیه پاشنه شود.

علائم خار پاشنه چیست؟

علائم خار پاشنه معمولاً با درد تیز و خنجری در ناحیه پاشنه پا بروز می‌کند که بیشترین شدت آن هنگام برخاستن از خواب یا برداشتن اولین قدم‌ها احساس می‌شود. این درد اغلب به صورت سوزش، تیر کشیدن یا کشیدگی در کف پا توصیف می‌شود و می‌تواند راه رفتن را دشوار کند. در بسیاری از موارد، پس از چند دقیقه حرکت و گرم شدن پا شدت درد کاهش می‌یابد؛ اما پس از ایستادن طولانی‌مدت، راه رفتن زیاد یا تغییر ناگهانی وضعیت بدن دوباره تشدید می‌شود و باعث ناراحتی قابل توجه در فعالیت‌های روزمره خواهد شد.

بیشترین سن ابتلا به خار پاشنه

خار پاشنه بیشتر در بازه سنی ۴۰ تا ۶۰ سال دیده می‌شود؛ اما بروز آن در سنین پایین‌تر نیز دور از انتظار نیست، به‌ویژه در افراد فعال و ورزشکاران. کسانی که به‌طور مداوم به فعالیت‌هایی مانند دویدن‌های طولانی، ورزش‌های هوازی یا تمرینات پرفشار می‌پردازند، به دلیل وارد شدن فشار مکرر به پاشنه پا و بافت‌های اطراف آن، بیشتر در معرض ابتلا به خار پاشنه قرار دارند.

عوامل مستعد کننده خار پاشنه

عوامل متعددی می‌توانند شما را مستعد ابتلا به خار پاشنه کنند، از جمله:

• الگوی نادرست راه رفتن: فشار غیرطبیعی به رباط کف پا وارد می‌کند.
• قوس بیش از حد کف پا: تمرکز فشار در ناحیه پاشنه را افزایش می‌دهد.
• اضافه‌وزن یا چاقی: وزن اضافی فشار مضاعفی به پاشنه پا وارد می‌نماید.
• صافی کف پا: باعث توزیع نامناسب فشار و افزایش فشار روی پاشنه می‌شود.
• استفاده از کفش نامناسب یا راه رفتن برهنه: باعث تحریک و التهاب بافت‌های پاشنه می‌شود.

چگونه خار پاشنه تشخیص داده می شود؟

برای تشخیص خار پاشنه، مراجعه به پزشک یا فوق‌تخصص درد اولین و مهم‌ترین قدم است. پزشک با انجام معاینه فیزیکی و بررسی نقاط حساس و دردناک در کف پا، علت اصلی درد را ارزیابی کرده و بیماری‌هایی با علائم مشابه را نیز در نظر می‌گیرد. در بسیاری از موارد، تشخیص تنها با معاینه بالینی امکان‌پذیر است و نیازی به آزمایش‌های تکمیلی وجود ندارد. با این حال، در صورت لزوم ممکن است تصویربرداری‌هایی مانند اشعه ایکس یا MRI برای بررسی وجود خار استخوانی یا افتراق آن از مشکلاتی مانند تاندونیت آشیل یا سایر اختلالات پاشنه تجویز شود. لازم به ذکر است که مشاهده خار استخوانی در تصاویر به‌تنهایی به معنای نیاز به درمان تهاجمی یا جراحی نیست، زیرا بسیاری از افراد با وجود خار پاشنه هیچ‌گونه درد یا علامتی را تجربه نمی‌کنند.

اگر خار پاشنه درمان نشود چه میشود؟

در صورت عدم درمان خار پاشنه پا، علائم آن ممکن است به‌مرور زمان تشدید شده و به درد مزمن و مداوم در ناحیه پاشنه منجر شود. این درد می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره مانند راه رفتن، ایستادن طولانی‌مدت یا ورزش را با مشکل جدی مواجه کند. ادامه این وضعیت ممکن است باعث تغییر الگوی راه رفتن شود که در نهایت فشار بیشتری به مفاصل دیگر بدن وارد کرده و زمینه‌ساز درد در نواحی مانند زانو، لگن و کمر گردد. در موارد پیشرفته و مقاوم به درمان‌های محافظه‌کارانه، ممکن است نیاز به روش‌های درمانی تهاجمی‌تر یا حتی جراحی احساس شود.

از کجا بفهمیم خار پاشنه داریم؟

علائم خار پاشنه معمولاً با درد تیز و سوزشی در ناحیه پاشنه پا آغاز می‌شود که اغلب هنگام برخاستن از خواب یا پس از ایستادن طولانی‌مدت شدت بیشتری دارد. این درد معمولاً با فشار مستقیم به پاشنه یا در زمان راه رفتن تشدید می‌شود و می‌تواند انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار کند. در برخی افراد، خار پاشنه با تورم و قرمزی در ناحیه پاشنه همراه است. در صورت مشاهده این علائم، پزشک برای تشخیص دقیق‌تر ممکن است از تصویربرداری‌هایی مانند اشعه ایکس یا سونوگرافی استفاده کند تا وجود خار استخوانی یا سایر علل درد پاشنه را بررسی نماید.

آیا خار پاشنه خطرناک است؟

خار پاشنه معمولاً یک عارضه خطرناک یا تهدیدکننده زندگی محسوب نمی‌شود؛ اما می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد داشته باشد. در صورت عدم درمان خار پاشنه ، این مشکل ممکن است به درد مزمن و محدودیت حرکتی منجر شود و انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار کند. ادامه درد خار پاشنه می‌تواند باعث تغییر الگوی راه رفتن شود که به‌مرور زمان فشار بیشتری به مفاصل دیگر بدن مانند زانو، لگن و کمر وارد کرده و زمینه‌ساز بروز مشکلات ثانویه گردد.

درمان های خار پاشنه چیست؟

درمان‌های خار پاشنه معمولاً به‌صورت مرحله‌ای و با توجه به شدت علائم انجام می‌شوند و هدف اصلی آنها کاهش درد، التهاب و بهبود عملکرد پا است. این درمان‌ها شامل موارد زیر هستند:

درمان دارویی

مصرف دارو برای خار پاشنه مانند مسکن‌ها و ضدالتهاب غیراستروئیدی که شامل ایبوپروفن یا ناپروکسن هستند، می‌توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. در برخی موارد، داروهای موضعی ضدالتهاب نیز تجویز می‌شوند که باید طبق نظر پزشک مصرف شوند.

کفی طبی و یا کفش طبی

استفاده از کفی‌های طبی استاندارد یا کفش‌های طبی مناسب باعث کاهش فشار وارد شده به پاشنه پا و توزیع یکنواخت وزن بدن می‌شود. این وسایل با حمایت از قوس کف پا، به کاهش درد، جلوگیری از تشدید التهاب و بهبود راه رفتن در افراد مبتلا به خار پاشنه کمک می‌کنند.

آتل خار پاشنه

آتل شبانه خار پاشنه با ثابت نگه داشتن پا در وضعیت مناسب، از کوتاه شدن رباط و تاندون کف پا در طول خواب جلوگیری می‌کند. استفاده منظم از این آتل معمولاً به مدت ۴ تا ۱۲ هفته توصیه می‌شود و می‌تواند به کاهش درد صبحگاهی و بهبود تدریجی علائم خار پاشنه کمک کند.

کمپرس سرد

استفاده از کمپرس سرد به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در روز می‌تواند به کاهش التهاب، تورم و درد ناحیه پاشنه کمک کند. معمولاً در روزهای ابتدایی بروز درد، کمپرس سرد توصیه می‌شود و پس از گذشت حدود سه روز می‌توان از کمپرس گرم نیز برای کمک به کاهش درد و شل شدن بافت‌ها استفاده کرد.

تزریق آمپول برای خار پاشنه

در برخی موارد، آمپول خار پاشنه می‌تواند به کاهش التهاب و تسکین درد کمک کند. این تزریق معمولاً با استفاده از ترکیب داروی استروئیدی همراه با ماده بی‌حسی انجام می‌شود و در بعضی بیماران تحت گاید سونوگرافی برای افزایش دقت تزریق صورت می‌گیرد. پس از تزریق، ممکن است پدیده‌ای به نام شعله‌وری کورتیزون رخ دهد که با درد شدید در روزهای ابتدایی همراه است و گاهی شدت آن از درد قبلی بیشتر احساس می‌شود. این وضعیت در تعداد محدودی از بیماران دیده می‌شود و معمولاً ظرف ۷۲ ساعت به‌طور کامل برطرف شده و درد پاشنه کاهش می‌یابد.

پی آر پی ( سلول درمانی )

پی‌آرپی یکی از جدیدترین و موثرترین روش‌های درمانی برای خار پاشنه و التهاب رباط کف پا محسوب می‌شود. در این روش، تزریق PRP که حاوی فاکتورهای رشد و سلول‌های ترمیم‌کننده است، معمولاً تحت گاید سونوگرافی و توسط فوق‌تخصص درد انجام می‌گیرد تا دقت تزریق افزایش یابد. درمان معمولاً در سه نوبت با فاصله ۳ تا ۴ هفته انجام می‌شود و با تحریک فرآیند ترمیم طبیعی بدن، به بهبود سریع‌تر بافت آسیب‌دیده و کاهش درد کمک می‌کند.
اکثر پزشکان درد به بیماران توصیه میکنند تا حرکتهای کششی پا را انجام داده و تا چند روز پس از تزریق، از انجام فعالیتهای سنگین بپرهیزند.

آتل شبانه خار پاشنه

آتل شبانه خار پاشنه یکی از روش‌های موثر و غیرتهاجمی برای کاهش درد پاشنه پا است که به‌ویژه در بیماران مبتلا به فاشئیت کف پا و خار پاشنه کاربرد دارد. این آتل با نگه داشتن پا در وضعیت کششی ملایم در طول خواب، از کوتاه شدن رباط کف پا جلوگیری کرده و باعث می‌شود درد صبحگاهی به‌طور قابل توجهی کاهش یابد. استفاده منظم از آتل شبانه می‌تواند فشار وارد شده به پاشنه را کم کرده و روند ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده را تسریع کند. استفاده از آتل شبانه خار پاشنه مزایای قابل توجهی در کاهش علائم این عارضه دارد. این آتل با ثابت نگه داشتن پا در وضعیت صحیح، از بروز درد شدید صبحگاهی و ناراحتی هنگام برداشتن اولین قدم‌ها جلوگیری می‌کند. کشش مداوم و کنترل‌شده‌ای که آتل ایجاد می‌کند، به کاهش التهاب رباط کف پا کمک کرده و شرایط مناسبی برای ترمیم بافت فراهم می‌سازد. همچنین آتل شبانه با جلوگیری از کشیدگی غیرطبیعی رباط کف پا در طول شب، روند بهبودی را تسریع کرده و به کاهش تدریجی درد پاشنه کمک می‌کند.

درد بعد از تزریق آمپول خار پاشنه و مراقبت های بعد از آن

در برخی بیماران، درد بعد از تزریق آمپول در خار پاشنه مشاهده می‌شود و معمولاً به‌صورت افزایش موقت درد پس از تزریق، به‌ویژه تزریق استروئیدی، بروز می‌کند. این درد اغلب ناشی از التهاب موضعی، واکنش بدن به دارو یا پاسخ طبیعی به ورود سوزن است. در بیشتر موارد، این وضعیت موقتی بوده و طی چند روز بدون نیاز به اقدام خاص برطرف می‌شود. مراقبت‌ های بعد از تزریق خار پاشنه نقش مهمی در تسریع روند بهبودی و کاهش احتمال بازگشت درد دارند و رعایت آنها توصیه می‌شود:

• ماساژ : ماساژ ملایم پاشنه و کف پا با توپ تنیس یا رولر می‌تواند جریان خون را افزایش داده و به کاهش درد کمک کند.
• کنترل و حفظ وزن مناسب: حفظ وزن ایده‌آل باعث کاهش فشار واردشده به پاشنه پا و پیشگیری از عود خار پاشنه می‌شود.
• پیگیری منظم با پزشک: مراجعه منظم به پزشک و رعایت دقیق توصیه‌های درمانی، نقش مهمی در بهبود کامل و جلوگیری از بازگشت مشکل دارد.
• انجام تمرینات کششی و تقویتی: حرکات کششی مخصوص عضلات ساق پا، تاندون آشیل و قوس کف پا به کاهش فشار روی پاشنه و بهبود عملکرد پا کمک می‌کند.
• استراحت و کاهش فعالیت‌ها: در روزهای ابتدایی پس از تزریق، بهتر است استراحت کافی داشته باشید و از انجام فعالیت‌های سنگین یا ایستادن و راه رفتن طولانی‌مدت خودداری کنید.

با رعایت این مراقبت‌ها می‌توان روند بهبودی خار پاشنه را تسریع کرده و احتمال بروز مجدد آن را به حداقل رساند.